Men heeft ons lang wijs gemaakt dat spreken zilver is en zwijgen goud. Dat is een spreuk voor salons, directiekamers en andere vertrekken waar men tegenspraak als tocht beschouwt. Na genoeg jaren tussen de mensen weet ik wel beter, zwijgen is geen goud. Zwijgen is lood.
Het hangt aan u. Aan de tong. Aan de ribben. Aan alles wat ge had moeten zeggen en niet hebt gezegd. Aan ieder verzet dat ge hebt ingeslikt alsof het een visgraat was. Aan elke vraag die ge niet durfde stellen en die intussen in uw hoofd is blijven rotten. Zwijgen stapelt zich op. Eerst als voorzichtigheid, daarna als gewoonte, tenslotte als ballast. En ballast trekt naar beneden. Dat is zijn vak.
Wie zwijgt, houdt zich niet buiten schot. Wie zwijgt, tekent bij. Ge wordt medeplichtig aan wat ge veracht, eenvoudig omdat ge het laat passeren. Dat oude spreekwoord is niet bedacht door brave zielen met een voorliefde voor rust. Het komt van mensen die geen wederwoord dulden. Mensen die hun macht graag in stilte zien groeien, als schimmel achter behang. Mensen die bang zijn voor een stem die terugspreekt.
Want waar de zwijgers hun mond houden, beginnen de schreeuwers te bloeien. Dan komt het gebruikelijke uitschot naar voren: de ijdeltuiten, de bluffers, de lieden met het moreel van een straatventer en de honger van ratten. Zulke figuren menen het zelden goed met iemand behalve met zichzelf. Zwijgen geeft u misschien even dekking, zoals een kartonnen dak u even droog houdt in motregen. Maar op termijn zakt het door. En gij zakt mee.
Na meer dan zes decennia op deze overbevolkte kermis heb ik geleerd dat zwijgen een van de duurste fouten is die een mens zich kan veroorloven. Ik heb ze zelf ook gemaakt, vaker dan fatsoenlijk is om toe te geven. Voor het brood. Voor de schijn van rust. Om de rekening betaald te krijgen. Om geen ruzie te veroorzaken. Om mijzelf wijs te maken dat uitstel hetzelfde was als wijsheid. Dat was het niet. Het was angst in een proper jasje.
Begrijp mij goed, niet elk conflict is een zegen. Er zijn twisten die uit de hand lopen en dan veranderen in botheid, vernieling en dom geweld. Zodra woorden hun werk neerleggen en de vuisten het overnemen, is men verder van de waarheid dan ooit. Maar laat niemand u wijsmaken dat zwijgen daarom deugdzaam is. Vaak is het omgekeerd. Veel geweld wordt voorbereid in stilte. Het gaart daar. Het dikt aan. Het krijgt er de tijd om een geraamte te kweken.
Daarom begin ik hier. Niet uit liefhebberij, niet om wat digitaal behang bij te hangen, maar uit noodzaak. Op Jehosias probeer ik vragen over de wereld open te leggen. Hier moet de wereld uit mijn systeem. De woorden moeten eruit, voor ze zich binnenin vastzetten als gruis in een lager. Beschouw dit dus als een opening, geen begroeting. Lees, als ge wilt. Spreek tegen, desnoods met kracht. Reageer, deel, werp iets terug. Maar doe het met genoeg fatsoen om niet meteen in het gebruikelijke gekrijs te vervallen. Er is al lawaai genoeg
