Hoe vreemd het allemaal is gaan lopen. Ge kunt vandaag nauwelijks nog een opinie uitspreken of ergens duikt een anonieme held met een account op om zijn frustratie over u uit te kappen als een emmer lauw frituurvet. Het eigen gelijk druipt van zijn zinnen, de woordkeuze ruikt naar verwaarlozing, en taal en logica zijn voor velen intussen optionele luxeartikelen geworden. Alsof denken een hinderlijke tussenstap is tussen verontwaardiging en verzenden.
Misschien vraagt ge u af waar ik mij eigenlijk druk over maak. Het hoort er toch bij, zegt men dan, zoals regen bij november en onkruid bij een slecht onderhouden tuin. Mensen steken elkaar nu eenmaal graag in vakjes. Alleen zijn die vakjes tegenwoordig nog zelden groter dan een luciferdoos. Goed of fout. Onze kant of de overkant. Links of rechts. Men hoeft geen argument meer te begrijpen, alleen nog snel te beslissen in welk kamp ge thuishoort. Vervolgens wordt ge daar met enige zelfvoldoening in geschopt door commentatoren die zich in hun eigen hoofd als vrijdenkers beschouwen, maar in de praktijk niet verder geraken dan stammenoorlog met interpunctie.
Dan hoeft ge u niet langer af te vragen waarom er zoveel scheef loopt. Want onze politici, of toch een verontrustend aantal onder hen, hebben geleerd dat ge die onzinpapegaaien beter kunt strelen dan tegenspreken. Ze praten hen naar de mond, happen gretig naar hun likes en krijgen in ruil applaus uit het eigen hoekje en bagger van het andere. Iedereen netjes opgesloten in zijn ideologische kippenhok, luid kakelend over vrijheid terwijl men in werkelijkheid niets liever doet dan de deur op slot draaien voor wie nog een vraag durft stellen.
Maar waar, vraag ik mij dan af, is nog de hoek van het gezonde verstand? Waar staat het kleine, versleten tafeltje waaraan men nog vragen stelt, argumenten weegt, feiten toetst en ideeën niet onmiddellijk met een baksteen de schedel inslaat? Ik zoek die plek, maar ik vind haar almaar moeilijker. Wat ik vooral zie, is gebetonneerde zekerheid in het eigen gelijk. Geen gebrek aan kampen die soldaten zoeken, wel een pijnlijk tekort aan mensen die nog willen praten op basis van gelijkheid, openheid, vrijheid en een minimum aan broederlijk fatsoen. Waren dat niet ooit de waarden waarop wij onze beschaving graag lieten voorstaan?
De Verlichting, weet ge wel. Dat oude, stoffige maar nog altijd briljante idee dat een mens de wereld beter maakt met rede dan met razernij, met debat dan met dogma, met vrijheid dan met groepsdwang. Gelijkheid, vrijheid, broederlijkheid: woorden die men vandaag nog graag uitspreekt op officiële momenten, maar die men in het dagelijkse verkeer met opvallend gemak verraadt zodra iemand anders denkt, bidt, stemt of leeft dan men zelf verkiest. Als ik al die commentaren vol haat, venijn en triomfantelijke domheid lees, vraag ik mij soms af of wij de waarden van de Verlichting niet stilletjes hebben ingeruild voor een zaklamp met platte batterij. En dan blijft er maar één vraag over: wie heeft in godsnaam het licht uitgedaan?
